Bàn chân bẹt: Dấu hiệu nhận biết, tác hại và cách khắc phục

Bàn chân bẹt ở trẻ là dị tật khá phổ biến. Theo một nghiên cứu được đăng trên tạp chí nhi khoa Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics – AAP), có đến 20% trẻ em trên thế giới mắc hội chứng này (1). Bệnh lý này nếu không chữa trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hệ cơ xương khớp, khả năng vận động của bàn chân và gây ra những cơn đau nhức khó chịu. Tuy nhiên, nếu phát hiện và chữa trị sớm trong “độ tuổi vàng”, trẻ sẽ nhanh phục hồi và không gặp nhiều hạn chế trong các hoạt động thường ngày.

1. Hội chứng bàn chân bẹt là gì?

Bàn chân bẹt là tình trạng lòng bàn chân (vòm bàn chân) bằng phẳng, không có hõm cong tự nhiên khi đứng trên mặt sàn. Vì thế, đây còn được gọi là bàn chân phẳng.

Bác sĩ Erik W. Waardenburg – chuyên gia Trị liệu Thần kinh Cột sống (Chiropractic) tại Phòng khám ACC cho biết, vòm bàn chân có cấu tạo gồm các cơ và dây chằng nối xương ở phần giữa, trước và sau thắt chặt. Hầu hết trẻ sơ sinh đều có bàn chân bẹt (không có vòm bàn chân) do cấu trúc bàn chân của trẻ chủ yếu là các mô mềm. Khi trẻ đến độ tuổi từ 2 đến 3 tuổi, vòm bàn chân sẽ bắt đầu phát triển hoàn thiện. Ở giai đoạn này, nếu hõm bàn chân của trẻ vẫn chưa phát triển thì trẻ đã mắc chứng bàn chân bẹt.

7 câu hỏi thường gặp về hội chứng bàn chân bẹt

Bàn chân bẹt là một dị tật phổ biến, có đặc điểm đặc trưng là mặt lòng bàn chân bằng phẳng, không có vòm cong tự nhiên khi đứng trên sàn nhà. Bệnh bàn chân bẹt thường gặp ở trẻ em nhưng cũng có thể xảy ra ở người lớn,…

Bàn chân bẹt hiện được phân thành những loại sau:

• Bàn chân bẹt linh hoạt: Là vòm chân xuất hiện khi nhấc chân lên (như khi ngồi) nhưng mất đi đứng và thường mềm dẻo.
• Bàn chân bẹt cứng: Là tình trạng vòm bàn chân xẹp/phẳng có thể được quan sát thấy ở mọi tư thế, kể cả khi không chịu lực, thường cứng và gây đau.
• Bàn chân bẹt bẩm sinh: Một số trẻ sơ sinh có dị tật bẩm sinh khiến vòm bàn chân không hình thành hoặc phát triển bình thường. Bên cạnh đó, các rối loạn mô liên kết mang tính di truyền cũng có thể làm vòm bàn chân yếu, không đủ khả năng nâng đỡ cơ thể.

2. Nhận biết dấu hiệu bệnh bàn chân bẹt ở trẻ em

Hội chứng bàn chân bẹt ở trẻ em có thể nhận biết thông qua các dấu hiệu như lòng bàn chân của trẻ phẳng lì, khi đứng quay mặt vào tường, góc cạnh mắt cá chân của trẻ cong khá nhiều, khớp gối có xu hướng chụm vào nhau, dáng đi bàn không vững,… Cụ thể dấu hiệu bàn chân bẹt ở trẻ/ người lớn như sau:

• Lòng bàn chân của trẻ phẳng lì, có khuynh hướng áp cạnh trong (phần vòm) của bàn chân xuống đất khi đi đứng.
• Khi đứng quay mặt vào tường, góc cạnh mắt cá chân của trẻ cong khá nhiều, khớp gối có xu hướng chụm vào nhau.
• Phụ huynh có thể kiểm tra bằng cách làm ướt chân trẻ bằng nước màu, sau đó cho trẻ in bàn chân lên cát hoặc giấy trắng, nếu thấy dấu chân in hiện rõ toàn bộ bàn chân, không để lại hõm cong thì chứng tỏ trẻ có tật bàn chân bẹt.
• Trẻ bị bàn chân bẹt còn thường xuyên phàn nàn về các cơn đau ở bàn chân, mắt cá, đầu gối hoặc có những biểu hiện vụng về hay gặp khó khăn trong khi chơi thể thao.
• Dáng đi bàn chân bẹt không vững hoặc bước đi gượng gạo, có xu hướng nghiêng khi di chuyển.

>> Để kiểm tra hội chứng bàn chân bẹt ở trẻ, bạn tham khảo CHI TIẾT TẠI ĐÂY

3. Nguyên nhân gây bệnh bàn chân bẹt

Bên cạnh nắm rõ hiện tượng bàn chân bẹt là như thế nào, bạn cũng cần tìm hiểu thêm các nguyên nhân gây ra tình trạng này. Theo đó, hội chứng bàn chân bẹt có thể là do di truyền, béo phì hoặc thói quen đi dép hoặc xăng-đan có đế lót phẳng từ nhỏ, dây chằng lỏng lẻo,…

• Di truyền: Bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không? Dị tật bàn chân bẹt bẩm sinh do di truyền nếu cha mẹ có tiền sử bị hội chứng bàn chân bẹt. Hoặc trẻ có gen xương khớp mềm ở bàn chân cũng có thể phát triển thành bàn chân bẹt.
• Béo phì: Đây là yếu tố làm tăng áp lực lên bàn chân, khiến cho vòm bàn chân sụp xuống và biến dạng.
• Dây chằng lỏng lẻo: Dây chằng là một dải mô kết nối các xương với nhau, giữ vai trò quan trọng trong việc định hình vòm cong bàn chân. Khi dây chằng lỏng lẻo, các xương bàn chân không được cố định tốt, dẫn đến mất vòm cong bàn chân gây bàn chân bẹt trẻ em/ người lớn.
• Thói quen đi dép hoặc xăng-đan có đế lót phẳng từ nhỏ: Điều này khiến cho hệ thống dây chằng và cơ ở bàn chân không được phát triển tốt, dẫn đến sụp vòm bàn chân khiến bé bị bàn chân bẹt.
• Chênh lệch chiều dài của hai chân: Nếu 1 trong 2 chân dài hơn bên còn lại, bàn chân của bên chân dài hơn sẽ có vòm phẳng hơn nhằm tạo sự cân bằng. Mất cân bằng chiều dài chân có thể gây ra sự bất thường ở cột sống như vẹo cột sống.
• Một số nguyên nhân khác: Hội chứng Ehlers-Danlos, hội chứng tăng động khớp hoặc các bệnh ảnh hưởng đến cơ và dây thần kinh như bại não, nứt đốt sống, loạn dưỡng cơ có thể là nguyên nhân dẫn đến hội chứng bàn chân bẹt.

Bàn chân bẹt ở người lớn: Nguyên nhân & Cách điều trị hiệu quả

Nhiều người trưởng thành mắc hội chứng bàn chân bẹt than phiền rằng chứng bệnh này không chỉ gây ra đau đớn, bất tiện trong sinh hoạt mà còn làm giảm khả năng vận động. Do đó, họ mong muốn tìm một phương pháp điều trị triệt để chứng bệnh…

4. Bàn chân bẹt có nguy hiểm không? Tác hại có thể gặp phải

Hội chứng bàn chân bẹt ở trẻ em không chỉ là vấn đề thẩm mỹ hay biến dạng cấu trúc đơn thuần mà còn gây ra những ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng đến khả năng vận động cũng như sự phát triển thể chất toàn diện của trẻ. Khi vòm bàn chân bị sụp, chức năng nâng đỡ, giảm xóc và giữ cân bằng cơ thể bị suy giảm rõ rệt, khiến trẻ thường xuyên gặp khó khăn khi chạy nhảy, dễ té ngã, di chuyển thiếu linh hoạt và nhanh bị mỏi chân dù chỉ vận động ở mức độ nhẹ. Theo thời gian, những hạn chế này khiến trẻ trở nên tự ti, thụ động, giảm tần suất tham gia các hoạt động thể thao, từ đó cản trở trực tiếp quá trình phát triển thể chất và thể lực tổng thể.

Ngoài ra, dị tật bàn chân bẹt ở trẻ em còn gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm khác như:

• Biến dạng bàn chân: Trẻ có bàn chân bẹt khi đi lại, phần cạnh trong của bàn chân sẽ áp sát xuống mặt đất, lâu dần sẽ khiến bàn chân bị biến dạng.
• Viêm hoặc thoái hóa khớp gối: Cấu trúc bàn chân bẹt khiến các xương ở cẳng chân xoay khi người bệnh đi lại và chạy nhảy, dẫn đến khớp gối cũng bị xoay lệch. Đây chính là căn nguyên gây viêm, thoái hóa khớp gối.
• Ảnh hưởng đến lưng và cổ: Sự mất cân bằng cơ thể cũng có thể ảnh hưởng đến lưng và cổ, gây ra các cơn đau khó chịu tại khu vực này.
• Có nguy cơ cao mắc nhiều bệnh lý khác: Cong vẹo cột sống, ngón chân cái có cấu trúc bất thường, viêm bao hoạt dịch ngón cái, gãy xương, đau xương cẳng chân, viêm khớp bàn chân, gai gót chân, viêm cân gan chân…

>> Có thể bạn quan tâm:
- Bàn chân bẹt và biến chứng vẹo cột sống
- Trẻ bị bàn chân bẹt có chữa được không?

5. Khi nào nên đi khám bàn chân bẹt?

Bàn chân là nền tảng nâng đỡ toàn bộ cơ thể. Việc chậm trễ trong chữa trị hội chứng bàn chân bẹt có thể dẫn đến những hậu quả khó lường. Vì thế nên đến bác sĩ thăm khám sớm nếu có triệu chứng bàn chân bẹt như:

• Trẻ trên 2 – 3 tuổi mà vẫn bẹt hoặc kèm theo đau nhức, mỏi…
• Người lớn có triệu chứng đau nhức lan rộng lên các khớp như đầu gối, hông,..
• Dáng đi thay đổi, bàn chân vẹo trong, chai sần ở vòm chân.

6. Bàn chân bẹt có chữa khỏi được không?

Can thiệp càng sớm khả năng điều trị bàn chân bẹt thành công càng cao. Với trẻ em, nếu được phát hiện và điều trị đúng cách trong độ tuổi từ 3 đến 7, bàn chân bẹt ở trẻ có thể cải thiện hoàn toàn. Đây được xem là độ tuổi “vàng”, bởi ở giai đoạn này cấu trúc bàn chân còn mềm dẻo, dễ điều chỉnh, giúp trẻ phát triển bình thường và không bị hạn chế vận động. Sau giai đoạn này, từ khoảng 7 tuổi đến khi đủ 12 tuổi, hiệu quả tạo vòm bàn chân sẽ giảm dần và trẻ thường cần mang đế chỉnh hình trong thời gian dài hơn để đạt kết quả.

Vì vậy, khi nhận thấy trẻ có các dấu hiệu bàn chân bẹt, phụ huynh nên đưa trẻ thăm khám càng sớm càng tốt để tránh bỏ lỡ “độ tuổi vàng” chữa trị.

7. Điều trị bàn chân bẹt như thế nào?

Sau khi đã biết bàn chân bẹt là gì, vậy làm thế nào để điều trị? Theo đó, cách chữa bàn chân bẹt ở trẻ em hay người lớn còn phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ biến dạng và triệu chứng của từng người. Các phương pháp thường được áp dụng gồm sử dụng đế chỉnh hình bàn chân, rèn luyện thể chất và tập vật lý trị liệu; trong những trường hợp nặng hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn, phẫu thuật bàn chân bẹt có thể được cân nhắc.

7.1. Sử dụng đế chỉnh hình bàn chân

Nếu được phát hiện sớm, sử dụng đế chỉnh hình bàn chân là phương pháp an toàn, hiệu quả để điều trị bàn chân bẹt trẻ em. Đế chỉnh hình là một dụng cụ hỗ trợ, được thiết kế đặc biệt theo kích thước bàn chân mỗi bé, đặt vào giày hoặc dép nhằm giúp tái tạo vòm bàn chân, nâng đỡ bàn chân và ngăn ngừa các biến chứng do bàn chân bẹt gây ra.

Với những trẻ từ 3 – 7 tuổi, thường xuyên mang đế chỉnh hình sẽ giúp tái tạo vòm chân hiệu quả, giúp cấu trúc bàn chân trở về vị trí cân bằng. Trẻ sau 7 tuổi đến đủ 12 tuổi, hiệu quả tạo vòm bàn chân sẽ thấp hơn và trẻ phải mang đế chỉnh hình trong thời gian dài.

7.2. Vật lý trị liệu

Lưu ý: Phụ huynh không nên tự mua đế chỉnh hình bàn chân có sẵn trên thị trường để chữa bẹt chân cho bé. Bởi mỗi trẻ có độ bẹt bàn chân khác nhau, thậm chí là 2 chân cao thấp chênh nhau vài milimet. Vì thế, nếu sử dụng đế giày chỉnh hình không đúng kích thước hoặc không phù hợp có thể khiến lõm bàn chân của trẻ quá nông hoặc quá sâu. Từ đó dẫn đến việc điều trị chứng bàn chân bẹt không mang lại hiệu quả cao. Do đó, phụ huynh nên đưa trẻ đến các đơn vị chữa bàn chân bẹt uy tín để đo kích thước bàn chân và làm cho bé đế chỉnh hình y khoa phù hợp.

7.3. Phẫu thuật bàn chân bẹt – Khi nào cần thực hiện?

Phẫu thuật là một trong những cách chữa bàn chân bẹt ở trẻ em. Sử dụng phương pháp phẫu thuật không được các bác sĩ khuyến khích để điều trị bàn chân bẹt cho trẻ dưới 8 tuổi hoặc gặp dị tật ít nghiêm trọng vì tồn tại nhiều rủi ro tiềm ẩn, mất nhiều thời gian hồi phục.

Vậy bàn chân bẹt khi nào nên phẫu thuật? Phẫu thuật chỉ áp dụng trong trường hợp trẻ gặp vấn đề dị tật về chân quá nặng, cấu trúc xương biến dạng nghiêm trọng,… Đặc biệt, cha mẹ nên đưa trẻ đi tầm soát bàn chân bẹt sớm, để điều trị trong độ tuổi vàng, hiệu quả cao, giảm nguy cơ phải phẫu thuật.

Phẫu thuật bàn chân bẹt cần thiết không? Quy trình và lưu ý

Phẫu thuật bàn chân bẹt là một trong những phương án được cân nhắc khi tình trạng bàn chân bẹt gây ra đau, khó chịu hoặc ảnh hưởng đến dáng đi và các khớp khác. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp bằng phẫu thuật. Việc…

7.4. Rèn luyện thể chất – cách điều trị bàn chân bẹt tại nhà

Rèn luyện thể chất là một trong những cách hỗ trợ chữa bàn chân bẹt ở trẻ em. Cụ thể, một số bài tập trị hội chứng bàn chân bẹt có thể thực hiện tại nhà như: co giãn gót chân, nâng vòm bàn chân, lăn chân với bóng tennis… Tuy nhiên, biện pháp này không phát huy hiệu quả tốt nếu chỉ tiến hành đơn lẻ, nên kết hợp việc rèn luyện với sử dụng đế chỉnh hình bàn chân.

8. Điều trị bàn chân bẹt bao lâu thì có kết quả?

Tùy theo phương pháp, tình trạng bàn chân và độ tuổi bắt đầu điều trị mà thời gian đạt được hiệu quả sẽ khác nhau. Chẳng hạn, nếu bắt đầu điều trị hội chứng chứng bàn chân bẹt bằng đế chỉnh hình từ 3 – 5 tuổi, kết hợp cùng việc rèn luyện thể chất tại nhà khoa học thì đến khi bé 7 tuổi thì vòm bàn chân sẽ được tái tạo như bình thường. Với những trường hợp trung bình – nặng có thể cần mang đế chỉnh hình đến năm 10 – 11 tuổi.

9. Nên điều trị bàn chân bẹt cho trẻ ở đâu tốt?

Khi lựa chọn nơi thăm khám và điều trị bàn chân bẹt cho trẻ, phụ huynh nên ưu tiên cơ sở có khả năng đánh giá toàn diện tình trạng bàn chân, dáng đi và khả năng vận động, từ đó xác định vấn đề và xây dựng hướng can thiệp phù hợp với từng trẻ.

Tại Hệ thống Phòng khám Chuyên khoa Trị liệu Thần kinh Cột sống Hoa Kỳ (ACC) – thành viên Tập đoàn FV, trẻ được bác sĩ đánh giá tình trạng bàn chân, khả năng cân bằng và vận động trước khi xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa. Các công cụ đo đạc và phân tích bàn chân hỗ trợ bác sĩ có thêm cơ sở để lựa chọn phương pháp phù hợp với đặc điểm và nhu cầu vận động của từng trẻ.

Tùy vào độ tuổi, mức độ bàn chân bẹt, triệu chứng và tình trạng vận động, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp phù hợp như đế chỉnh hình bàn chân, vật lý trị liệu và bài tập vận động chuyên biệt. Đế chỉnh hình được thiết kế theo thông số riêng nhằm hỗ trợ nâng đỡ bàn chân, trong khi các bài tập vận động giúp tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện khả năng kiểm soát và hỗ trợ trẻ vận động hiệu quả hơn.

Quá trình can thiệp không chỉ tập trung vào hình thái vòm bàn chân mà còn hướng đến khả năng vận động và chất lượng chuyển động của trẻ. Tình trạng của trẻ có thể được theo dõi và đánh giá lại trong quá trình điều trị để điều chỉnh phác đồ khi cần thiết.

Vì sao phụ huynh có thể lựa chọn ACC?

• Đội ngũ bác sĩ quốc tế, có chuyên môn và kinh nghiệm trong lĩnh vực Thần kinh Cột sống và cơ xương khớp.
• Phác đồ điều trị cá nhân hóa, dựa trên tình trạng và nhu cầu vận động của từng trẻ.
• Trang thiết bị hiện đại, toàn diện, hỗ trợ đánh giá, trị liệu và phục hồi chức năng vận động.
• Hơn 20 năm tiên phong Chiropractic tại Việt Nam, đồng hành cùng người Việt trong chăm sóc sức khỏe cơ xương khớp.

Hiệu quả điều trị thực tế tại ACC đã được minh chứng qua nhiều trường hợp, tiêu biểu như hành trình vượt qua hội chứng bàn chân bẹt của bé Minh Anh. Với sự đồng hành sát sao của bác sĩ Erik và tinh thần hợp tác tích cực của Minh Anh, quá trình điều trị tại ACC đã mang lại những chuyển biến đáng ghi nhận. Từ dáng đi xiêu vẹo trước đây, Minh Anh nay đã đi lại linh hoạt và thanh thoát hơn. Kết quả khám lâm sàng kết hợp đo CAD-CAM cũng cho thấy tình trạng bàn chân cải thiện từ độ 2 xuống độ 1, đánh dấu một bước tiến tích cực trên hành trình phục hồi khả năng vận động của bé.

Nếu nhận thấy trẻ có dấu hiệu bàn chân bẹt hoặc gặp khó khăn trong vận động, phụ huynh có thể đưa trẻ đến ACC để được chuyên gia đánh giá nguyên nhân và tình trạng vận động, từ đó tìm hướng điều trị phù hợp.

>> Bài viết liên quan: Trẻ bị bàn chân bẹt: Bố mẹ nên và không nên làm gì?

Mời bạn cùng tham khảo cách điều trị bàn chân bẹt tại nhà bằng các bài tập đơn giản cùng ACC:

10. Phụ huynh cần lưu ý những gì khi con mắc hội chứng bàn chân bẹt?

Song song với việc quan tâm cách chữa bàn chân bẹt ở trẻ em, phụ huynh cũng cần lưu ý một vài điều sau khi bé mắc hội chứng bàn chân bẹt:

• Không cho trẻ hình thành thói quen mang dép tông hay sandal trên bề mặt đất cứng. Bởi phần đế của những loại giày này không có khả năng hỗ trợ vòm bàn chân tốt.
• Chọn giày có kích thước phù hợp với bàn chân của trẻ, không quá rộng hay quá chật, tránh cho trẻ đi giày có đế quá dày hoặc quá mỏng.
• Cho trẻ tập thể dục thường xuyên để tăng cường sức khỏe và linh hoạt cho các cơ và dây chằng ở bàn chân.
• Không sử dụng lại đế chỉnh hình cũ đã qua sử dụng vì thông số bàn chân của mỗi người là khác nhau.

Hội chứng bàn chân bẹt ở trẻ là tình trạng khá phổ biến, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dáng đi, khả năng vận động và sự phát triển cơ xương khớp nếu không được can thiệp kịp thời. Việc chủ động đưa trẻ đi thăm khám và điều trị bàn chân bẹt trong “độ tuổi vàng” (từ 3 đến 7 tuổi) đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp phục hồi cấu trúc vòm chân hiệu quả thông qua các giải pháp bảo tồn an toàn như đế chỉnh hình y khoa kết hợp bài tập vận động.

>> Xem thêm:

• • Cách nhận biết sớm hội chứng bàn chân bẹt ở trẻ mà phụ huynh nên biết
  • Bé bị đau chân không rõ nguyên nhân: Phụ huynh cần làm gì để xử lý kịp thời?
  • Đừng để quá muộn: Cách phát hiện sớm bàn chân bẹt ở trẻ mà ít ai biết đến