Cong vẹo cột sống học đường: Cách sớm nhận biết & cải thiện

Cong vẹo cột sống học đường là một trong những bệnh lý phổ biến, làm ảnh hưởng đến cấu trúc xương cột sống của trẻ và gây khó khăn trong học tập – sinh hoạt. Vậy làm sao để cha mẹ nhận biết sớm tình trạng này và đâu là giải pháp cải thiện vẹo cột sống hiệu quả? Hãy cùng ACC tìm hiểu qua bài viết sau đây.

1. Tổng quan về tình trạng cong vẹo cột sống học đường

Theo tạp chí sức khỏe Health Central, vẹo cột sống là loại biến dạng cột sống phổ biến nhất ở trẻ em trong độ tuổi đi học. Hằng năm, tại Hoa Kỳ ghi nhận thêm 3 triệu trường hợp mắc căn bệnh này với hầu hết là chứng vẹo cột sống vô căn ở tuổi vị thành niên. Ngoài ra, có khoảng 29.000 ca phẫu thuật vẹo cột sống được thực hiện cho trẻ tuổi thành niên hằng năm tại quốc gia này.

Thông tin mới nhất từ Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh về kết quả chuyển đổi số khám sức khỏe học sinh, giúp nhận diện sớm mô hình bệnh tật học đường. Kết quả bước đầu cho thấy, học sinh mắc vẹo cột sống 2,05%, còng cột sống 0,69%. Tình trạng cong vẹo cột sống học đường chủ yếu xuất phát từ những nguyên nhân phổ biến như: Ngồi sai tư thế khi học, sử dụng bàn ghế không đúng chuẩn, đeo ba lô nặng hoặc đeo lệch một bên vai và thói quen ít vận động.

2. Dấu hiệu nhận biết sớm cong vẹo cột sống học đường

Phụ huynh có thể nhận biết tình trạng vẹo cột sống ở trẻ đi học qua những dấu hiệu thường gặp như vai lệch, một bên xương bả vai nhô cao hơn, 1 bên hông nhô ra hoặc lệch, chân không đều,… Ngoài ra, cha mẹ cũng đừng bỏ qua các triệu chứng dễ nhầm lẫn với tình trạng khác như sai lệch tư thế tạm thời, đau cơ do hoạt động quá sức,… Chi tiết như sau:

2.1 Các dấu hiệu thường gặp nhưng dễ bỏ qua

Nhiều dấu hiệu ban đầu của cong vẹo cột sống học đường thường rất nhẹ và dễ bị nhầm lẫn với sự mệt mỏi thông thường trong học tập, vận động. Tuy nhiên, nếu chú ý kỹ, bạn có thể phát hiện ra các biểu hiện sau:

• Vai lệch, một bên xương bả vai nhô cao hơn bên còn lại.
• Một bên hông nhô ra hoặc lệch, chân không đều.
• Dáng đi không thẳng, nghiêng về một bên.
• Lưng gù, lưng cong bất thường khi đứng nghiêm.

2.2 Dấu hiệu dễ nhầm lẫn với các tình trạng khác

Một số biểu hiện của cong vẹo cột sống học đường có thể bị nhầm với các tình trạng tạm thời hoặc không liên quan đến cột sống. Cụ thể là:

• Sai lệch tư thế tạm thời do ngồi lâu, đeo ba lô nặng.
• Đau cơ do hoạt động quá sức hoặc chơi thể thao quá sức.
• Lệch vai do vẹo xương quai xanh tạm thời, thường tự điều chỉnh sau khi nghỉ ngơi.

2.3 Cách kiểm tra tại nhà để nhận biết sớm

Ngoài ra, để nhận biết sớm tình trạng cong vẹo cột sống học đường, phụ huynh có thể thực hiện một số bài kiểm tra đơn giản tại nhà như:

• Test cúi người về phía trước (Adam’s test): Phụ huynh hãy yêu cầu trẻ cúi người về phía trước, tay thả lỏng. Sau đó, quan sát dọc theo đường sống lưng xem có phần nào nhô cao bất thường không.
• Đứng thẳng trước gương: Quan sát xem hai vai, hai hông và hai xương bả vai có đối xứng với nhau không.
• Kiểm tra dáng đứng mỗi ngày: Nếu thấy trẻ thường đứng nghiêng một bên, lưng cong hoặc tư thế không tự nhiên thì phụ huynh nên đưa đi kiểm tra chuyên sâu.

3. Phân biệt các loại cong vẹo cột sống thường gặp

Tình trạng cong vẹo cột sống được phân thành 4 loại phổ biến là gù lưng, ưỡn cột sống, vẹo cột sống và lệch vai, lệch hông, chân không đều. Để tìm hiểu chi tiết từng loại, cha mẹ tham khảo nội dung sau đây:

• Gù lưng: Là tình trạng lưng trên có độ cong lớn hơn 45 độ. Khi đứng thẳng, đầu và cổ chúi về phía trước; đồng thời dễ gây nhức mỏi ở lưng, chân.
• Ưỡn cột sống (võng lưng): Là tình trạng xương chậu nghiêng về phía trước quá nhiều thành tư thế võng lưng ngựa. Khi nằm thẳng, lưng sẽ không tiếp xúc hoàn toàn với mặt đất/ sàn nhà.
• Vẹo cột sống: Là tình trạng cột sống bị cong theo hình chữ S hoặc chữ C khi nhìn từ phía sau. Một bên vai hoặc xương bả vai nhô cao hơn, hông lệch rõ rệt.
• Lệch vai, lệch hông, chân không đều: Dễ thấy nhất là khi đứng thẳng, hai vai không ngang nhau, một bên cao – một bên thấp. Đồng thời, một bên hông nhô ra hoặc bị lệch về một phía; quan sát kỹ có thể thấy chiều dài hai chân không đều, dẫn đến dáng đi lệch.

4. Cong vẹo cột sống học đường khi nào cần can thiệp?

Tình trạng cong vẹo cột sống cần được can thiệp khi trẻ có các dấu hiệu rõ ràng (như lệch vai, lệch hông hoặc cong lưng, trẻ than đau mỏi lưng kéo dài,…), độ tuổi và giai đoạn phát triển dễ phát sinh bệnh, có triệu chứng bàn chân bẹt,… Sau đây là chi tiết từng thời điểm cần đưa trẻ thăm khám giúp cha mẹ nắm rõ hơn:

4.1 Các mốc cảnh báo cần gặp bác sĩ chuyên khoa

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa cơ xương khớp nếu trẻ có các biểu hiện như:

• Nhận thấy rõ sự lệch vai, lệch hông hoặc cong lưng bất thường khi thực hiện các bài test tại nhà.
• Trẻ than đau mỏi lưng kéo dài, kể cả khi đã điều chỉnh tư thế ngồi học.
• Kết quả kiểm tra y tế tại trường học có dấu hiệu nghi ngờ về lệch trục cột sống hoặc tư thế.

4.2 Dựa vào độ tuổi và giai đoạn phát triển

Giai đoạn dậy thì (khoảng 10 – 16 tuổi) là thời điểm cột sống phát triển mạnh mẽ, nên cũng là lúc dễ phát sinh hoặc tiến triển cong vẹo cột sống học đường. Việc phát hiện và can thiệp sớm ở độ tuổi này giúp điều chỉnh hiệu quả và giảm nguy cơ phải can thiệp phẫu thuật sau này.

4.3 Liên quan đến chứng bàn chân bẹt

Ít ai biết rằng, bàn chân bẹt cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cột sống. Khi bàn chân không có độ cong tự nhiên, dáng đi dễ lệch trục, lâu ngày dẫn đến lệch hông, lệch vai, và cong vẹo cột sống. Do đó, khi nhận thấy trẻ hay mỏi chân, đau lưng hoặc giày dép của trẻ bị mòn lệch một bên, phụ huynh cũng nên sớm đưa trẻ đi thăm khám.

5. Trẻ bị cong vẹo cột sống học đường, cha mẹ nên làm gì?

Khi trẻ bị cong vẹo cột sống, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm để bác sĩ chẩn đoán mức độ và chỉ định điều trị phù hợp: Nhẹ thì tập luyện, trung bình có thể dùng nẹp kết hợp vận động thể chất, mức độ cong vẹo cột sống nặng hơn thì nên thực hiện Nắn chỉnh Cột sống Chiropractic. Chi tiết từng biện pháp khắc phục như sau:

5.1 Kiên trì áp dụng một số bài tập phù hợp

Nếu được phát hiện sớm, với những trẻ bị cong vẹo cột sống dưới 20 độ, việc cải thiện không quá khó. Lúc này, phụ huynh cần bổ sung cho trẻ các loại vitamin, khoáng chất, canxi,… kết hợp giúp con tập luyện các bài tập chuyên biệt đẩy nhanh quá trình cải thiện cong vẹo cột sống.

> Tham khảo bài viết: Các bài tập thể dục cho người bị vẹo cột sống

5.2  Sử dụng nẹp chỉnh hình

Đối với trường hợp trẻ có độ cong lớn hơn 20 độ và dưới 40 độ, đeo nẹp chỉnh hình ngày đêm sẽ giúp cải thiện. Ngoài ra, phụ huynh hãy khuyến khích trẻ kết hợp với bơi lội, tập xà đơn để tăng hiệu quả trong quá trình cải thiện.

5.3 Nắn chỉnh Cột sống Chiropractic

Những trường hợp cong vẹo cột sống học đường có độ cong từ 20 độ trở lên, phụ huynh có thể cân nhắc cho trẻ thực hiện phẫu thuật hoặc các liệu pháp nắn chỉnh cột sống. Tuy nhiên, đối với các bệnh nhi nhỏ tuổi, phẫu thuật vẹo cột sống tiềm ẩn khá nhiều rủi ro như sốc thuốc, hôn mê, nguy cơ liệt do tổn thương hệ thần kinh…

Tại phòng khám ACC, phương pháp Nắn chỉnh cột sống Chiropractic kết hợp Vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng được xem là cách cải thiện vẹo cột sống tối ưu hiện nay. Với thao tác tay nhẹ nhàng, các đốt sống sai lệch sẽ được đưa về vị trí ban đầu, phục hồi đường cong sinh lí cột sống một cách tự nhiên.

Trường hợp em N.V.T (9 tuổi) đã cải thiện tại ACC. Em T. được các bác sĩ chỉ định một liệu trình cải thiện tích cực trong 12 buổi, sử dụng phương pháp chính là nắn chỉnh cột sống Chiropractic và Phục hồi chức năng trong vòng 12 tuần. T. tham gia 12 buổi cải thiện tại phòng khám và tiếp tục tập thêm các bài tập tại nhà từ 3-4 lần mỗi tuần, với thời lượng 20-30 phút mỗi lần.

Sau liệu trình 12 buổi, độ cong vẹo cột sống của T. đã giảm từ 16.1 độ xuống còn 7.4 độ. Sau khi hoàn thành liệu trình cải thiện tích cực, T. được khuyến nghị tiếp tục luyện tập tại nhà và duy trì tư thế đúng khi sinh hoạt và học tập.

Ngoài ra, khi điều trị ở phòng khám ACC, bạn còn có thể yên tâm vì những lý do sau:

• Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Chiropractic 100% là người nước ngoài, có đầy đủ giấy phép hành nghề. Đồng thời các bác sĩ dày dặn kinh nghiệm, thấu hiểu sâu sắc thể trạng của người Việt, sẽ đưa ra chẩn đoán chính xác, xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa phù hợp.
• ACC có hành trình hơn 20 năm hoạt động tại Việt Nam và tự hào là thành viên của FV Hospital, cung cấp phương pháp điều trị các vấn đề cơ xương khớp hiệu quả, kết hợp hỗ trợ phục hồi chức năng, đồng thời bổ sung cho các dịch vụ khám, nội khoa và ngoại khoa sẵn có tại FV. Vì vậy, cha mẹ có thêm lựa chọn điều trị linh hoạt cho con: Khám-chữa bảo tồn tại ACC hoặc chuyển sang điều trị chuyên sâu tại FV khi cần thiết.
• Trang thiết bị hiện đại như tia laser cường độ cao, sóng xung kích Shockwave,… sẽ góp phần thúc đẩy hiệu quả điều trị cũng như ngăn ngừa các biến chứng cong vẹo cột sống tiến triển trầm trọng.
• Tại ACC, bác sĩ đồng hành sát sao trong quá trình điều trị, tư vấn chế độ sinh hoạt và hướng dẫn bài tập phù hợp từng mức độ cong vẹo, giúp cải thiện nhanh và giảm nguy cơ tái phát.
• Quy trình chuyên nghiệp cùng đội ngũ nhân viên tận tâm, hỗ trợ nhiệt tình giúp phụ huynh tiết kiệm thời gian, không phải chờ đợi lâu.

6. Mẹo hữu ích phụ huynh có thể áp dụng phòng ngừa

Ngoài những cách cải thiện trên, phụ huynh và giáo viên có thể góp phần phòng ngừa tình trạng cong vẹo cột sống cho trẻ bằng những cách như chọn bàn ghế phù hợp với trẻ, khuyến khích con tham gia các bộ môn thể thao tốt cho cột sống,… Chi tiết như sau:

• Chọn bàn ghế học phù hợp theo chiều cao và balo có đệm lưng – quai đều.
• Khuyến khích trẻ tham gia các môn như bơi lội, kéo xà, đi bộ, đặc biệt tốt cho cột sống.
• Sử dụng miếng lót chỉnh hình cho trẻ có bàn chân bẹt (nếu đã được chẩn đoán).
• Chủ động cho trẻ khám tầm soát cột sống học đường định kỳ 6 tháng một lần.

Theo Sở Y tế TP. HCM Trung tâm kiểm soát bệnh tật, để phòng tránh cong vẹo cột sống học đường, phụ huynh và giáo viên hãy đảm bảo trẻ ngồi đúng tư thế sau:

7. Câu hỏi thường gặp

Về các thắc mắc liên quan đến tình trạng cong vẹo cột sống học đường, cha mẹ có thể tham khảo giải đáp từ bác sĩ ACC như dưới đây:

7.1 Cong vẹo cột sống ở giai đoạn học đường có nguy hiểm không? 

Tình trạng này không nguy hiểm đến tính mạng nhưng rất đáng lo ngại về lâu dài nếu không được điều trị sớm. Cong vẹo cột sống có thể tiến triển nặng và gây ra các tác hại như rối loạn tư thế, dị dạng thân hình, biến dạng xương chậu, tác động tiêu cực đến tâm lý của trẻ,…

7.2 Cong vẹo cột sống trong giai đoạn học đường có cần phẫu thuật không?

Phẫu thuật chỉnh hình có thể được bác sĩ cân nhắc chỉ định cho tình trạng vẹo cột sống nặng và tiến triển nhanh. Tuy nhiên, đối với trẻ nhỏ tuổi, phương pháp này tiềm ẩn khá nhiều rủi ro như sốc thuốc, hôn mê, nguy cơ liệt do tổn thương hệ thần kinh…

Cong vẹo cột sống học đường không chỉ ảnh hưởng đến tư thế mà còn tác động lâu dài đến sức khỏe và sự tự tin của trẻ. Phát hiện sớm – can thiệp đúng – đồng hành kịp thời chính là “chìa khóa” giúp con phát triển vóc dáng toàn diện. Phụ huynh và giáo viên, hãy cùng nhau quan sát, lắng nghe và chủ động kiểm tra sức khỏe hệ vận động cho trẻ ngay từ hôm nay.