Đau thắt lưng là tình trạng đau nhức vùng lưng dưới do căng cơ, chấn thương hoặc các bệnh lý cột sống như thoái hóa, thoát vị đĩa đệm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến trên toàn cầu. Việc nhận biết sớm triệu chứng, thăm khám kịp thời và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp như Trị liệu Thần kinh Cột sống (Chiropractic), Vật lý trị liệu có thể hỗ trợ cải thiện khả năng vận động và hạn chế tình trạng kéo dài.
Đau thắt lưng là bệnh cấp tính xảy ra đột ngột hoặc cũng có thể là tình trạng mãn tính lâu năm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2020, đau lưng dưới ảnh hưởng đến khoảng 619 triệu người trên toàn cầu và dự kiến con số này sẽ tăng lên 843 triệu người vào năm 2050 (1). Nếu không điều trị kịp thời, bệnh sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ cơ xương khớp và cột sống. Vậy đau buốt thắt lưng là bệnh gì? Hãy cùng ACC tìm hiểu bài viết sau với sự tham vấn y khoa từ bác sĩ Erik W. Waardenburg – Hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Trị liệu thần kinh cột sống (Chiropractic).
1. Đau thắt lưng là bệnh gì?
Đau vùng thắt lưng hay hội chứng đau cột sống thắt lưng là tình trạng những cơn đau xuất hiện ở vị trí ⅓ dưới lưng. Vị trí này nằm giữa 2 gai mào chậu, ở chính giữa cột sống thắt lưng. Thông tin từ WHO cho biết, tình trạng đau lưng dưới có thể gặp ở nhiều độ tuổi và tỷ lệ mắc tăng theo tuổi, với số ca cao nhất được ghi nhận ở nhóm 50 – 55 tuổi. (1)
2. Triệu chứng đau thắt lưng như thế nào?
Dấu hiệu đau buốt thắt lưng thường tăng lên khi người bệnh ho, vận động hoặc thay đổi thời tiết. Cơn đau còn có xu hướng lan sang các khu vực kề cận, cụ thể: (2), (3)
- Mọi cử động hắt hơi, ho hoặc thay đổi tư thế đều dẫn đến đau 2 bên thắt lưng.
- Mức độ đau tăng dần khi vận động nhiều hoặc khi thay đổi thời tiết.
- Cơn đau có thể dữ dội trong thời gian ngắn hoặc kéo dài vài ngày, vài tuần.
- Ngoài cảm giác đau, người bệnh còn có triệu chứng nhức buốt vùng thắt lưng.
- Viêm hoặc sưng ở lưng, sốt.
- Đau tê lan xuống hông, xuống chân.
- Tiểu tiện không tự chủ.
3. Vì sao bị đau ở thắt lưng? Điểm nhanh những nguyên nhân đau thắt lưng thường gặp
Đau vùng thắt lưng có thể gây ra do bong gân, chấn thương, sai tư thế trong thời gian dài. Nhức mỏi thắt lưng cũng có thể là biểu hiện cảnh báo nguy cơ thoát vị đĩa đệm, gai cột sống, hẹp ống sống thắt lưng,… Chi tiết như sau:
3.1 Bong gân
Bong gân hoặc căng cơ là nguyên nhân đau thắt lưng thường gặp, xảy ra khi cơ hoặc dây chằng vùng lưng bị kéo giãn hoặc rách nhẹ do vận động mạnh, nâng vật nặng sai tư thế, xoay người đột ngột hoặc làm việc quá sức. Tình trạng này gây đau cấp tính kèm co cứng cơ, hạn chế vận động và thường cải thiện khi được nghỉ ngơi đúng cách.
3.2 Chấn thương
Chấn thương từ tai nạn, té ngã, va đập hoặc hoạt động mạnh có thể gây tổn thương mô mềm hoặc cấu trúc cột sống như đĩa đệm, đốt sống hay khớp. Những chấn thương này làm đau thắt lưng sau đột ngột, có thể kèm sưng, bầm hoặc hạn chế vận động, và trong trường hợp nặng cần được kiểm tra để loại trừ tổn thương nghiêm trọng hơn.
3.3 Sai tư thế
Tư thế xấu như ngồi lâu, cúi khom lưng, nâng vật nặng bằng lưng thay vì bằng chân,… làm tăng áp lực lên cơ, dây chằng và đĩa đệm. Khi thói quen này kéo dài, các mô bị căng quá mức dẫn đến đau hông lưng hoặc đau mỏi thắt lưng.
3.4 Thoái hóa cột sống lưng
Giải đáp đau thắt lưng là bệnh gì đó có thể là thoái hóa cột sống. Tình trạng này xảy ra khi đĩa đệm và các khớp cột sống bị mài mòn theo thời gian, giảm khả năng hấp thụ lực và hỗ trợ vận động. Sự thoái hóa này gây đau vùng thắt lưng âm ỉ hoặc đau khi vận động, cứng cột sống buổi sáng và có thể ảnh hưởng đến khả năng xoay, cúi, hoặc mang vác.
3.5 Thoát vị đĩa đệm
Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi phần nhân mềm bên trong thoát ra qua bao xơ bị rách, chèn ép vào rễ thần kinh. Đây là nguyên nhân gây đau thắt lưng thường gặp, kèm đau lan xuống mông hoặc chân, tê bì hoặc yếu cơ. Đau mỏi vùng thắt lưng do thoát vị đĩa đệm thường tăng khi ho, hắt hơi, cúi người hoặc đứng ngồi lâu.
3.6 Gai cột sống
Đau thắt lưng là bị gì? Đây có thể là do gai cột sống gây ra. Gai cột sống hình thành khi xương phát triển thêm do quá trình thoái hóa hoặc ma sát kéo dài ở khớp. Các gai này có thể cọ xát lên mô mềm hoặc chèn ép dây thần kinh, khiến nhiều người bị đau thắt lưng, cứng lưng và giảm linh hoạt, đặc biệt khi vận động hoặc thay đổi tư thế.
3.7 Hẹp ống sống thắt lưng
Hẹp ống sống là tình trạng không gian trong ống sống bị thu hẹp, thường do thoái hóa, dày dây chằng, gai xương hoặc phồng đĩa đệm. Sự thu hẹp này gây chèn ép rễ thần kinh, dẫn đến đau buốt thắt lưng, đau lan xuống chân, tê yếu và cảm giác nặng chân khi đi bộ hoặc đứng lâu.
3.8 Đau thần kinh tọa
Đau thần kinh tọa xảy ra khi dây thần kinh tọa bị chèn ép, thường bởi thoát vị đĩa đệm, gai xương hoặc hẹp ống sống. Cơn đau bắt đầu từ thắt lưng, lan xuống mông, mặt sau đùi và cẳng chân, có thể kèm tê châm chích hoặc yếu cơ, và tăng khi vận động sai tư thế.
3.9 Các bệnh lý khác
Đau ở thắt lưng cũng có thể xuất phát từ các bệnh lý ít gặp hơn như viêm khớp cột sống, loãng xương gây xẹp đốt sống, nhiễm trùng, khối u, hoặc các bệnh không thuộc cột sống như bệnh thận, bệnh phụ khoa hoặc bệnh lý ổ bụng — khi cơn đau lan đến vùng lưng.
3.10 Các nguyên nhân đau thắt lưng khác
Nhiều yếu tố nguy cơ góp phần gây hoặc làm nặng đau buốt thắt lưng như tuổi tác, thừa cân, ít vận động, công việc yêu cầu ngồi lâu hoặc mang vác nặng, căng thẳng kéo dài, hút thuốc và yếu cơ lưng – cơ bụng. Những yếu tố này làm tăng áp lực lên cột sống hoặc giảm khả năng nâng đỡ của cơ, dẫn đến đau dai dẳng hoặc tái phát.
4. Bệnh đau thắt lưng có nguy hiểm không?
Đau nhức thắt lưng không gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh, nhưng có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng đến khả năng vận động nếu không được điều trị đúng cách.
Trên thực tế có nhiều bệnh nhân bị đau lưng dưới chủ quan cho rằng triệu chứng sẽ tự khỏi, nên thường không điều trị ngay. Đối với bệnh đau thắt lưng cấp tính mà không điều trị tận gốc thì có thể chuyển sang mãn tính. Cơn đau liên tục, kéo dài với mức độ ngày càng tăng có thể dẫn đến nhiều biến chứng.
Bệnh ở thể nhẹ thì có thể ảnh hưởng tới sinh hoạt thông thường như đứng lên, ngồi xuống,… Thế nhưng, nếu nặng hơn do thoát vị đĩa đệm gây ra thì có thể bị đau dây thần kinh tọa, lâu dài gây teo cơ đùi, cẳng chân, làm hạn chế khả năng vận động hoặc bị liệt.
5. Đau lưng dưới khi nào cần gặp bác sĩ ngay?
Nếu gặp các dấu hiệu như đau buốt thắt lưng sau khi té ngã, cơn đau đã kéo dài 2 – 3 ngày, nóng rát khi đi tiểu,… người bệnh nên thăm khám càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm:
Đau vùng thắt lưng dưới sau khi té ngã hoặc cơn đau đã từng xuất hiện trước đây.
- Từ 2-3 ngày mà triệu chứng đau không cải thiện, thậm chí còn tiến triển nặng hơn: đau lan xuống chân, đau rõ rệt khi ho hay hắt hơi.
- Nóng rát khi đi tiểu hoặc có máu trong nước tiểu.
- Cơn đau khiến bạn thức giấc vào ban đêm.
- Xuất hiện cảm giác tê bì vùng bẹn, đùi, chân.
- Cảm thấy yếu chân, dễ té ngã, khó khăn khi đi lại.
- Sốt không rõ nguyên nhân kèm theo đau lưng.
6. Phương pháp chẩn đoán đau buốt thắt lưng
Khi thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh tật, các triệu chứng hiện tại, mức độ và tần suất cơn đau xảy ra. Đối với một số trường hợp đặc biệt (hiện tượng đau thắt lưng do chấn thương, đau trong thời gian dài…), bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm như chụp X-quang, MRI/CT hoặc điện cơ:
- Chụp X-quang: Cho thấy được sự liên kết của xương và giúp phát hiện các dấu hiệu bất thường như viêm, gãy xương.
- Chụp MRI hoặc CT: Qua kết quả MRI hoặc CT, bác sĩ có thể phát hiện các vấn đề ở mô, cơ, dây thần kinh, mạch máu, dây chằng, xương…
- Điện cơ: Xét nghiệm giúp đo xung điện do các dây thần kinh tạo ra, từ đó phát hiện tình trạng chèn ép dây thần kinh do thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống…
7. Chữa đau vùng thắt lưng như thế nào? Các cách điều trị đau thắt lưng
Khi bị đau hông lưng ở mức độ nhẹ, bạn có thể tự chăm sóc tại nhà. Thế nhưng khi cơn đau kéo dài và ngày càng nghiêm trọng, bạn có thể cần được can thiệp y tế với những biện pháp như dùng thuốc, phẫu thuật, vật lý trị liệu,…
7.1. Chăm sóc tại nhà
Khi xuất hiện dấu hiệu đau thắt lưng, bạn cần làm gì? Trước hết hãy chăm sóc và theo dõi tại nhà.
- Dừng các hoạt động thể chất lại trong một vài ngày và dùng đá để chườm vào vùng thắt lưng (nên dùng đá trong 48-72 giờ đầu tiên, sau đó chuyển qua dùng nhiệt).
- Nằm nghiêng với đầu gối co lên, kẹp gối giữa hai chân. Tuy nhiên nếu có thể nằm ngửa thoải mái thì bạn đặt gối hoặc khăn cuộn dưới đùi để giảm áp lực lên lưng.
- Chườm nóng hoặc tắm nước ấm và massage thường xuyên để thư giãn các cơ ở lưng bị căng cứng.
- Tập luyện các bài tập thể dục chữa đau lưng theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên cũng là giải pháp đẩy nhanh quá trình hồi phục và ngăn ngừa cơn đau tái phát.
Bạn có thể thực hiện bài tập thể dục hỗ trợ giảm đau buốt thắt lưng như sau:
7.2. Dùng thuốc
Bác sĩ sẽ kê thuốc với liều lượng thích hợp dựa trên triệu chứng, chẳng hạn như thuốc giãn cơ, thuốc chống viêm để giảm đau hoặc tiêm corticosteroid.
Tuy nhiên, cách này chỉ có thể làm giảm đau tạm thời và bệnh vẫn có thể tái phát. Đặc biệt, sử dụng thuốc giảm đau nếu không có sự giám sát của bác sĩ mà tự ý dùng có thể dẫn đến những tác dụng phụ nghiêm trọng.
Bên cạnh những triệu chứng buồn nôn, mệt mỏi và sưng chân, hầu hết phụ nữ đều bị đau lưng tại một số thời điểm trong thai kỳ. Tuy nhiên, vì tình trạng sức khỏe đặc thù trong giai đoạn này, mẹ bầu bị đau lưng sẽ cần cân nhắc…
7.3. Phẫu thuật
Trong nhiều trường hợp chấn thương gãy xẹp đốt sống (L1 đến L5) hoặc thoát vị đĩa đệm ở mức độ nặng và các phương pháp điều trị nội khoa không đáp ứng thì bệnh nhân sẽ được chỉ định phẫu thuật vùng thắt lưng.
Tuy nhiên chỉ định này cần được cân nhắc kỹ. Bởi phẫu thuật cột sống rất phức tạp, hoàn toàn có thể dẫn đến nhiễm trùng, tổn thương thần kinh hoặc xơ hóa, yếu cơ, xuất huyết trong, bại liệt, thậm chí tử vong.
7.4. Trị liệu thần kinh cột sống
Trị liệu thần kinh cột sống (Chiropractic) ra đời tại Mỹ năm 1895, được đánh giá cao về hiệu quả điều trị tích cực trong ngành cơ xương khớp. Cụ thể bằng các thao tác nắn chỉnh cột sống nhẹ nhàng, phương pháp này giúp điều chỉnh lại cấu trúc của cột sống thắt lưng, giải phóng sự chèn ép của các đốt sống bị sai vị trí hoặc đĩa đệm bị biến dạng lên dây thần kinh hay tủy sống, khuyến khích cơ chế tự phục hồi của cơ thể. Sau một thời gian, chức năng của hệ cơ xương khớp hoạt động tốt hơn và các cơn đau cũng tự động biến mất.
Y học hiện đại đánh giá Chiropractic thực sự là giải pháp điều trị từ gốc căn bệnh thoát vị đĩa đệm và thoái hóa cột sống, giải quyết dứt điểm cơn đau thắt lưng, tránh tình trạng tái phát như các phương pháp thông thường.
7.5. Vật lý trị liệu
Các bài tập vật lý trị liệu hướng đến các động tác kéo giãn cơ nhằm giảm áp lực cho cột sống thắt lưng, góp phần giảm đau nhanh chóng. Đồng thời, nếu người bệnh được áp dụng điều trị với các thiết bị hiện đại có chức năng tăng cường tuần hoàn máu và tái tạo các mô, thì khả năng hồi phục của cơ thể được đẩy nhanh, rút ngắn thời gian điều trị bệnh.
8. Điều trị đau thắt lưng ở đâu?
Đau thắt lưng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và ảnh hưởng khác nhau đến khả năng vận động. Tại Hệ thống Phòng khám Chuyên khoa Trị liệu Thần kinh Cột sống Hoa Kỳ (ACC) – thành viên Tập đoàn FV, chuyên gia chuyển động sẽ đánh giá tình trạng, các yếu tố liên quan và khả năng vận động để xây dựng hướng điều trị phù hợp cho từng người.
Đặc biệt, ACC có hơn 20 năm tiên phong Chiropractic tại Việt Nam, cùng đội ngũ bác sĩ giàu chuyên môn, trong đó 100% bác sĩ được đào tạo Chiropractic tại Mỹ, trực tiếp thăm khám và đánh giá kỹ lưỡng tình trạng của từng người bệnh. Dựa trên kết quả đánh giá, bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa, phù hợp với tình trạng và đáp ứng thực tế của mỗi người.
Tùy nguyên nhân và mức độ đau thắt lưng, liệu trình có thể kết hợp Trị liệu Thần kinh Cột sống (Chiropractic), Vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng. Bên cạnh đó, tại ACC còn đầu tư hệ thống trang thiết bị hiện đại, toàn diện, hỗ trợ xuyên suốt quá trình trị liệu và phục hồi. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời giúp bác sĩ theo dõi và điều chỉnh liệu trình phù hợp.
Với định hướng điều trị toàn diện, ACC không chỉ tập trung cải thiện triệu chứng mà còn chú trọng hỗ trợ phục hồi khả năng vận động. Qua đó, người bệnh có thể từng bước lấy lại sự linh hoạt và chủ động trở lại các hoạt động sinh hoạt, vận động thường ngày.
9. Làm sao để phòng ngừa cơn đau thắt lưng hiệu quả?
Để phòng ngừa đau ở thắt lưng, bạn cần chú ý tư thế khi làm việc, có thời gian nghỉ ngơi hợp lý, cân đối dinh dưỡng trong chế độ ăn hàng ngày,….:
- Khi nâng đồ vật, cần dang rộng 2 chân; ngồi xổm xuống ở tư thế gập khớp gối và khớp háng, cột sống không cúi gập; sau đó dùng tay bê đồ vật vào sát bụng đồng thời căng cơ bụng; từ từ đứng dậy và nâng đồ vật lên.
- Phân bổ thời gian nghỉ ngơi và làm việc hợp lý, tránh căng thẳng hoặc stress liên tục.
- Những người làm công việc văn phòng cần chọn ghế ngồi có chiều cao phù hợp (đảm bảo hai bàn chân thoải mái chạm sát vào sàn), cứ sau 1 – 2 giờ nên đứng lên vận động, thực hiện vài động tác nhẹ nhàng để cột sống thắt lưng được thư giãn.
- Mỗi người nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để luyện tập thể dục thể thao.
- Kiểm soát cân nặng của mình để tránh bị thừa cân, tạo nên áp lực cho cột sống lưng.
- Bổ sung chất dinh dưỡng cần thiết, đặc biệt quan tâm đến canxi, magiê và kali trong các bữa ăn hàng ngày. Uống đủ nước giúp bạn tránh được các cơn đau thắt và hồi phục nhanh hơn.
- Thường xuyên kiểm tra sức khỏe định kỳ nhằm nhận biết các dấu hiệu sớm của bệnh.
Hy vọng qua bài viết trên, bạn đã hiểu đau thắt lưng là bệnh gì cũng như tìm ra được cách phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả. Lưu ý, khi các cơn đau mỏi thắt lưng kéo dài và chăm sóc tại nhà không cải thiện, bạn cần đi khám ngay để tránh những biến chứng khó lường.
Bàn chân bẹt
